Prezentacja programu PowerPoint - PowerPoint PPT Presentation

Loading...

PPT – Prezentacja programu PowerPoint PowerPoint presentation | free to download - id: 5ad3bb-ZjBmM



Loading


The Adobe Flash plugin is needed to view this content

Get the plugin now

View by Category
About This Presentation
Title:

Prezentacja programu PowerPoint

Description:

Wybrane wydarzenia z ycia Marii Sk odowskiej Curie Jerzy H. Rutkowski Katedra Fizyki Cia a Sta ego U. . d , 19 listopada 2007 Sama Przez kilka lat po ... – PowerPoint PPT presentation

Number of Views:7
Avg rating:3.0/5.0
Slides: 64
Provided by: UNIWER
Learn more at: http://merlin.phys.uni.lodz.pl
Category:

less

Write a Comment
User Comments (0)
Transcript and Presenter's Notes

Title: Prezentacja programu PowerPoint


1
Wybrane wydarzenia z zycia Marii
SklodowskiejCurie
Jerzy H. Rutkowski Katedra Fizyki Ciala Stalego
U. L.
Lódz, 19 listopada 2007
2
Dziecinstwo i lata szkolne
Maria Salomea Sklodowska urodzila sie w Warszawie
7 listopada 1867 r. w domu przy ul. Freta 16.
Ojciec, Wladyslaw Sklodowski, byl absolwentem
Wydzialu Przyrodniczego Szkoly Glównej w
Warszawie. Uczyl fizyki i matematyki w szkolach
srednich. Posiadal dwie pasje uczenie sie i
nauczanie. Matka, Bronislawa Boguska, byla
nauczycielka, a potem przelozona pensji dla
dziewczat przy ul. Freta 16.
Panstwo Sklodowscy oprócz Marii posiadali czworo
dzieci Zofie (1862), Józefa (1863), Bronislawe
(1865) i Helene (1866).
  • 1860 - 1868 Sklodowscy mieszkaja przy ul. Freta
    16.
  • 1868 - 1873 Wladyslaw Sklodowski jest
    podinspektorem gimnazjum rodzina posiada dosc
    dobre warunki finansowe.
  • 1868 przeprowadzka na ul. Leszno w nastepnych
    latach mieszkaja w rejonie ul. Nowolipki
    (Sklodowscy nie opuszczaja tego rejonu Warszawy
    przez ok. 20 lat, zmieniajac kilkakrotnie
    mieszkania).
  • 1971 matka, Bronislawa Sklodowska, zaraza sie
    gruzlica.
  • 1872 - 1873 pobyt matki na kuracji w Austrii
    (Hall) i Francji (Nicea) towarzyszy jej Zosia.

3
Dziecinstwo i lata szkolne
  • 1873 utrata przez ojca stanowiska podinspektora i
    zwiazanego z pelniona funkcja mieszkania ciezka
    sytuacja materialna rodziców zmiana mieszkania
    otwarcie przez ojca stancji dla kilkunastu
    uczniów.
  • Wladyslaw Sklodowski traci oszczednosci lokujac
    je w mlyn kuzyna.
  • 1976 pobyt matki na kuracji w Szczawnie Zdroju.
  • 1876 Zosia i Bronia choruja na tyfus smierc
    Zosi.
  • 1978 smierc matki.

Od dziecinstwa Marysia wykazuje sie duzymi
zdolnosciami i pamiecia. Po ukonczeniu dwóch
klas szkoly podstawowej przy ul. Freta 16 uczy
sie w prywatnej szkole Jadwigi Sikorskiej (róg
Królewskiej i Marszalkowskiej) konspiracyjny
charakter nauczania w domu pomaga Tupcia
Antonina Tupalska, historyk i matematyk.
W 1878 roku Marysia zaczyna nauke w Zenskim
Panstwowym Gimnazjum Nr. 3, Krakowskie
Przedmiescie 36 (powtarza trzecia klase). W
szkole dobry poziom nauczania przedmiotów
scislych. Nawiazuje trwala przyjazn z Kazia
Przyborowska. Czesto bywa u Kazi w Palacu
Blekitnym.
W 1883 roku Maria Sklodowska konczy gimnazjum z
pierwsza lokata i zlotym medalem.
4
Roczny pobyt na wsi
Po maturze Maria Sklodowska spedza caly rok u
licznych czlonków rodziny mieszkajacych w
róznych czesciach Polski.
  • Zwola - Henryk i Wladyslaw Boguscy, mlyn,
    kapiele, ksiazki, muzyka aktor Kotarbinski.
  • Zawieprzyce, wuj Ksawery, jazda konna.
  • Zakopane, wedrówka po Tatrach, Morskie Oko.
  • Skalbierz stryj Zdzislaw, pelen fantazji
    obierzyswiat, poeta, wyksztalcony ekscentryk
    kuligi, tance.
  • Kepa, (ujscie Biebrzy do Narwi) wiosna, wesole
    towarzystwo hr. De Fleury.
  • Malkinia.

Poznaje nowych ludzi wywodzacych sie z róznych
grup spolecznych. Rok pobytu na wsi rozwinal u
Marii zamilowanie do zieleni, drzew, kwiatów,
wedrówek i aktywnego spedzania czasu na swiezym
powietrzu.
5
Samoksztalcenie i korepetycje
Po powrocie ze wsi na Nowolipki, w 1884 roku,
Maria uczestniczy w zajeciach tajnej akademii dla
kobiet stworzonej w Warszawie w 1882 roku przez
Jadwige Szczasinska-Dawidowa z mysla o mlodych
Polkach, które nie mogly legalnie studiowac.
W 1886 roku akademia zostaje przeksztalcona w
tzw. Uniwersytet Latajacy. Program Uniwersytetu
Latajacego obejmuje nauki spoleczne,
filozoficzno-historyczne, pedagogiczne i
matematyczno-przyrodnicze. Zajecia odbywaja sie
nielegalnie w mieszkaniach prywatnych lub w
pomieszczeniach róznych instytucji. Dla kazdego
przedmiotu przewidywano 2 godz. w tygodniu. Po 6
latach sluchacze otrzymywali dyplom. Zajecia
prowadzili bardzo dobrzy wykladowcy. (1889 -
1890 w zajeciach Uniwersytetu Latajacego bierze
udzial ponad 1000 osób)
Marysia duzo czyta, pisze wiersze, maluje.
Interesuje ja literatura, socjologia, fizjologia,
anatomia, matematyka i nauki przyrodnicze
  • czyta w jezyku niemieckim, rosyjskim i francuskim
    (Gonczarow, Dostojewski, Heine, Renan, Nordan,
    Spencer, Bers),
  • ilustruje bajki La Fontaine,
  • tlumaczy poezje Coppee,
  • pozostaje pod wplywem pozytywistów czyta
    Swietochowskiego, Kraszewskiego, Orzeszkowa i
    innych.

Coraz wyrazniej krystalizuja sie zainteresowania
Marii chemia i naukami scislymi.
Pragnie wyjechac na studia do Paryza. W tym celu
udziela korepetycji, pracuje jako nauczycielka
domowa (1885), a nastepnie
Zawiera umowe z Bronia dotyczaca wzajemnej pomocy
podczas studiów obu sióstr w Paryzu.
6
Praca w Szczukach
W latach 1885-1989 Maria Sklodowska pracuje w
Szczukach u panstwa Zorawskich. Jest guwernantka
Andzi (10 lat) i Bronki (18 lat) pensja 500
rubli rocznie.
  • Interesuje sie zajeciami gospodarskimi, praca na
    roli, rozwojem roslin, konmi.
  • Doksztalca sie w dziedzinach socjologii,
    anatomii, fizjologii, fizyki i chemii.
    Korespondujac z ojcem poglebia swa wiedze
    matematyczna.
  • Interesuje sie równiez literatura. Pisze wiersze,
    a takze czyta w oryginale utwory poetów
    francuskich, rosyjskich i niemieckich.
  • Uczy z Bronislawa Zorawska wiejskie dzieci. Za
    wlasne pieniadze kupuje dla nich pióra, olówki i
    zeszyty.

W Szczukach Maria poznaje mlodego Kazimierza
Zorawskiego, wówczas studenta Uniwersytetu
Warszawskiego, pózniejszego profesora matematyki
i rektora Uniwersytetu Jagiellonskiego.
Miedzy Maria a Kazimierzem nawiazuje sie
sympatia, wzajemne zainteresowanie i wreszcie
uczucie. Do zwiazku malzenskiego jednak nie
dochodzi, poniewaz panstwo Zorawscy, marzac o
swietnej partii dla syna uznali, ze Maria, mimo
jej wartosci osobistych, nie jest odpowiednia
partnerka dla Kazimierza. Maria odczula to bardzo
bolesnie. Jej ambicja zostala mocno urazona.
Pomiedzy rodzinami Zorawskich i Sklodowskich
istnialy tez inne serdeczne zwiazki. Bratanek
Marii Sklodowskiej, Wladyslaw Sklodowski, ozenll
sie z siostrzenica Kazimierza, Maria Rykowska.
Ich syn, Jacek Sklodowski, bral udzial w
Powstaniu Warszawskim w 1944 r. i zmarl po
powstaniu wskutek odniesionych ran.
7
Uniwersytet latajacy
W latach 1888 90 sytuacja materialna Wladyslawa
Sklodowskiego ulegla poprawie. Bedac na
emeryturze otrzymal on dobrze platna prace
dyrektora w zakladzie poprawczym.
W 1889 roku Maria otrzymuje posade guwernantki w
domu panstwa Fuchsów mila atmosfera, sympatyczni
gospodarze pobyt w Sopocie.
W latach 1890 -1891 jako sluchaczka Uniwersytetu
Latajacego, Maria Sklodowska uzyskuje dostep do
Laboratorium Muzeum Przemyslu i Rolnictwa.
Pozwala jej to opanowac podstawy analizy
chemicznej i zetknac sie z praca naukowa w
dziedzinie chemii i fizyki.
Dzieki intensywnemu samoksztalceniu prowadzonemu
po maturze, Maria zdobyla taki zasób wiedzy jaki
posiadali absolwenci liceów francuskich.
Wiosna 1891 roku w Zakopanem dochodzi do
spotkania Marii z Kazimierzem Zorawskim. Nic ich
laczaca peka na zawsze.
8
Studia na Sorbonie
W 1891 roku (wrzesien) Maria Sklodowska opuszcza
Polske i udaje sie do Paryza. Zamieszkuje u
Kazimierza i Bronislawy Dluskich.
Wkrótce otrzymuje swiadectwo odpowiadajace
francuskiej maturze i podejmuje studia na
Wydziale Nauk Scislych Sorbony (1825 studentów i
3 studentki).
W 1892 roku Maria wynajmuje mansarde w dzielnicy
lacinskiej.
1893 r. licencjat z nauk scislych 1-sze
miejsce (1 z 2 kobiet w Uniwersytecie).
Brak pieniedzy na dalsze studia Jadwiga Dydynska
wystarala sie dla Marii o stypendium
Aleksandrowiczów (600 rb.).
1894 r. licencjat z matematyki 2-gie miejsce (1
z 5 kobiet w Uniwersytecie).
W latach 1892-1894 wakacje w Polsce lub
Szwajcarii.
9
Malzenstwo z Piotrem Curie
W 1894 roku posiadajac licencjat z fizyki i
matematyki, Maria powraca do Warszawy. Zamierza
zamieszkac z ojcem i kontynuowac prace naukowa na
jednej z uczelni krajowych. Jednak jej osobiste
starania o prace w Warszawie, Krakowie i Lwowie
koncza sie fiaskiem. Dlatego Maria Sklodowska
decyduje sie powrócic do Paryza i poswiecic sie
nauce.
Profesor Lippmann proponuje Marii prace naukowa
dotyczaca badania magnetyzmu stali. Profesor
Schutzenberger pozwala Marii prowadzic badania w
pracowni Piotra Curie w EPCI.
Piotr Curie byl czlowiekiem bardzo wrazliwym,
skromnym, bez wymagan. Byl wyrozumialy i
poblazliwy. Piotr nie dbal o zaszczyty i tytuly
naukowe, czul niechec do autoreklamy i ukladów
akademickich. Zatracal sie w pracy. Byl
roztargniony, a czesto przygnebiony. Nie umial
robic kilku rzeczy jednoczesnie. Myslal powoli
ale bardzo precyzyjnie. Byl zamkniety w sobie i
niezdecydowany. Uwielbial wycieczki i pobyt na
przyrodzie.
10
Malzenstwo z Piotrem Curie
Piotr Curie i Maria Sklodowska szybko staja sie
sobie bliscy. W 1895 roku Piotr Curie broni
prace doktorska Wlasnosci magnetyczne cial w
róznych temperaturach (zawierajaca wyniki
otrzymane w ostatnich czterech latach), wysoko
oceniona przez komisja Wydzialu Nauk Scislych
Sorbony. Piotr Curie otrzymuje pierwszy w zyciu
etat pedagogiczny instruktora laboratoryjnego i
wykladowcy w EPCI. Wyklada elektrycznosc. 26
lipca 1895 roku Marii Sklodowskia i Piotr Curie
zawieraja zwiazek malzenski w Sceaux,
miejscowosci rodzinnej Piotra. Uczestnicza
najblizsi czlonkowie rodzin ze strony Marii
ojciec, siostra Hela i Dluscy. Po slubie mlodzi
wyjezdzaja do Bretanii.
Panstwo Curie zamieszkuja przy ul. de la
Glaciere.
Postanawiaja poswiecic sie badaniom naukowym.
Jednoczesnie Maria prowadzi dom robi zakupy,
uczy sie gotowac i piec, prasuje, skrupulatnie
prowadzi liste wydatków.
Maria Curie dalej sie doksztalca konczac
  • z wyróznieniem kurs uprawniajacy do nauczania w
    zenskim gimnazjum,
  • kurs prowadzony przez Brillouina.

12 wrzesnia 1897 roku rodzi sie córka Irena.
Umiera matka Piotra.
Maria Curie pisze pierwszy swój artykul naukowy o
wlasnosciach magnetycznych hartowanej stali (1500
fr).
Maria Curie postanawia zajac sie badaniem
promieniowania uranowego odkrytego przez
Becquerela w 1896 roku.
11
Odkrycie promieni Becquerela
Pod koniec XIX wieku promieniowanie katodowe
stanowily wdzieczny obiekt zainteresowan fizyków
w wielu laboratoriach. Promienie te opisal w
1867 roku niemiecki fizyk Johann Hittorf
nazywajac je Glimmstrahlen (promienie swiecace).
Aktualna nazwe nadal im inny Niemiec, Egon
Goldstein w 1876 roku. Wielki rozglos zdobyly
badania prowadzone przez brytyjskiego uczonego
Williama Crookesa. Badajac promienie katodowe w
licznych laboratoriach, predzej czy pózniej
musiano spostrzec, ze znajdujace sie blisko
oslonietej rury do wyladowan swiatloczule ekrany
fosforyzuja, a klisze fotograficzne ulegaja
zaczernieniu. (1890 Filadelfia, Goodspeed i
Jennings odeslali zaczernione klisze do
producenta, domagajac sie ich zamiany na nowe).
12
Odkrycie promieni Becquerela
Obecny na posiedzeniu Becquerel postanowil
sprawdzic te hipoteze. Posiadal w swojej pracowni
mineral, siarczan uranylowo-potasowy,
K2UO2(SO4)2(H2O)2, znany jako substancja o
silnej fosforescencji. Miesiac pózniej, 24
lutego na posiedzeniu Akademii Nauk, Becquerel
oglosil, ze mineral ten wystawiony na dzialanie
swiatla slonecznego, a nastepnie polozony na
pewien czas na kliszy fotograficznej, owinietej w
czarny papier, powoduje jej wyrazne zaczernienie.
Wynik ten potwierdza hipoteze Poincarego.
13
Odkrycie promieni Becquerela
Becquerel posiadal autorytet naukowy i jego
wyników nie poddawano watpliwosci. Uznano wiec,
ze skoro promienie uranowe wykazuja wlasnosci
falowe, jak zwykle swiatlo, to ich nature lepiej
zrozumiano niz odkrytych wczesniej promieni X.
14
Odkrycie polonu i radu
W grudniu 1897 Maria Curie po ukonczeniu rozprawy
dyplomowej zdecydowala sie na rozpoczecie pracy
doktorskiej w nieciekawym temacie, jakim byly
promienie uranowe.
  • Maria Curie poddaje badaniom dostepne
    pierwiastki, zwiazki chemiczne, mineraly, rudy,
    skaly i inne substancje.
  • W miejsce klisz stosuje czuly elektrometr i wage
    piezoelektryczna urzadzenia zbudowane przez braci
    Curie.

Promienie nazywane uranowymi nie sa anomalia
uranu!
12 kwietnia 1898 roku, Gabriel Lippmann, promotor
i opiekun pracy Marii Curie, przedstawia te
wyniki na sesji Akademii Nauk w komunikacie
Promieniowanie emitowane przez zwiazki uranu i
toru.
15
Odkrycie polonu i radu
Wstepne badania wykazaly, ze rudy uranu i toru
maja aktywnosc wieksza od aktywnosci samych tych
pierwiastków.
HIPOTEZA Istnieje substancja odpowiedzialna za
taka emisje.
Celem Marii staje sie wydzielenie tej substancji.
18 marca 1898 Piotr przystepuje do badan Marii
wkrótce potem dolacza chemik Gustave Bemont.
15 maja 1898 roku, próbka 17 razy aktywniejsza
niz uran. Od tej chwili, w celu przyspieszenia
badan, kazdy pracuje jednoczesnie nad 2-ma
próbkami. Do 25 czerwca 1898 r. próbki 150, 300
i 330 razy aktywniejsze od uranu.
25 czerwca 1898 r. Maria oglasza, ze niektóre
rudy zawierajace uran i tor (blenda smolista,
chalkolit, uranit), sa bardzo aktywne pod
wzgledem emisji promieni Becquerela. Ich emisja
jest kilkaset razy wieksza od aktywnosci uranu i
toru. Ten fakt trzeba przypisac jakies innej
nadzwyczaj aktywnej substancji wystepujacych w
tych rudach w bardzo malych ilosciach.
Naturalny chalkolit wysyla promienie, a
zsyntetyzowany ich nie wysyla.
Wyodrebnienie tej substancji bedzie bardzo
trudne, bo blenda smolista posiada ok. 30
skladników.
Uwaga badaczy kieruje sie na promienie Becquerela.
16
Odkrycie polonu i radu
Badania chemiczne i destylacja wskazuja na to, ze
blenda smolista zawiera dwa bardzo aktywne
pierwiastki
  • jeden ujawniajacy sie podczas wyodrebniania
    bizmutu,
  • drugi wystepujacy z barem.

Najpierw zajeto sie pierwiastkiem wystepujacym z
bizmutem. W badaniach spektroskopowych pomaga
Eugene Demarcay. Choc nie otrzymano widm
spektroskopowych, to aktywnosc 400 razy wieksza
od aktywnosci uranu upowaznia do przypuszczenia,
ze pierwiastek istnieje.
18 lipca 1898 roku, Becquerel przedstawia na
posiedzeniu Akademii prace Piotra i Marii O
nowym ciele promieniotwórczym zawartym w smólce
uranowej informujac, ze po uciazliwej pracy
wydzielono z blendy smolistej nowy pierwiastek
promieniotwórczy, polon, zblizony wlasnosciami
chemicznymi do bizmutu.
"...Przypuszczamy, ze cialo, które wyodrebnilismy
ze smólki uranowej zawiera nieznany jeszcze
metal, zblizony do bizmutu ze swoich wlasciwosci
chemicznych. Jesli istnienie tego metalu sie
potwierdzi, proponujemy dla niego nazwe "polon" -
od imienia ojczyzny jednego z nas.".
Pojecie promieniotwórczosc, wprowadzone przez
Marie, wchodzi do slownictwa fizycznego.
Wyjazd na 3 miesiace wakacji, kapiele, rowery!!!
Rozwój Ireny.
17
Odkrycie polonu i radu
Od 15 pazdziernika 1898 roku rozpoczecie badan
(prowadzonych z udzialem Biemonta) zmierzajacych
do wydzielenia z blendy smolistej produktu
wystepujacego z barem.
11 listopada 1898 roku, wydzielenie produktu
wystepujacego z barem, 900 razy aktywniejszego od
uranu. Demarcay stwierdza, ze produkt emituje
widmo optyczne posiadajace linie widmowa nie
dajaca sie przypisac zadnemu pierwiastkowi. Widmo
staje sie intensywniejsze w miare wzrostu
radioaktywnosci, co jest powazna przeslanka za
tym by zjawisko to przypisac radioaktywnej czesci
tej substancji.
26 grudnia 1898 roku wyniki Piotra i Marii Curie
oraz Gustava Biemonta zostaja przedstawione w
Akademii Nauk O nowej silnie aktywnej substancji
zawartej w blendzie smolistej. W blendzie
wystepuje nowy pierwiastek o olbrzymiej
promieniotwórczosci propozycja nazwy rad.
Natezenie obserwowanej linii widmowe jest tym
wieksze im wieksza jest aktywnosc substancji.
"...Wyzej wyszczególnione fakty kaza nam
przypuszczac, ze w tym nowym zwiazku
promieniotwórczym znajduje sie nowy pierwiastek,
który proponujemy nazwac radem. Nowy ten zwiazek
zawiera na pewno bardzo znaczna ilosc baru, mimo
to jednak jest on silnie promieniotwórczy.
Promieniotwórczosc radu musi byc zatem ogromna.".
18
Cztery lata w drewnianej szopie
  • Od 1899 roku nastepuje podzial ról
  • Piotr koncentracja na zadaniach fizycznych
    dotyczacych zjawisku promieniotwórczosci,
  • Maria bierze na siebie zadanie chemiczne -
    wyodrebnienie radu.

W celu wydzielenia radu trzeba prowadzic badania
na wielkich partiach materialu.
19
Cztery lata w drewnianej szopie
W badaniach pomagaja Petit i Andre Debierne.
  • 1899 r. Maria napisala dwa artykuly o
    wyodrebnieniu radu i trzy wspólne z Piotrem.
  • 1900 r. Piotr Curie odrzuca intratna propozycje
    pracy w Uniwersytecie Genewskim.
  • Z obawy przed opuszczeniem przez Piotra Francji,
    wladze daja mu nisko platne stanowisko wykladowcy
    w Szkole Fizyki i Chemii Nauk Przyrodniczych.
  • W 1900 roku na Miedzynarodowym Kongresie Fizyki
    zorganizowanym z okazji Wystawy Swiatowej Piotr i
    Maria Curie maja mozliwosc prezentacji swoich
    wyników badan przed miedzynarodowym forum
    fizyków, wsród których sa min. Kelvin, Lorentz,
    vant Hoff, Arrhenius.

20
Cztery lata w drewnianej szopie
W 1901 roku Piotr i Maria Curie publikuja prace
O promieniotwórczosci indukowanej i gazie
aktywizowanym przez rad stwierdzajac, ze w
otoczeniu radu wydziela sie bardzo aktywny gaz
odpowiedzialny za promieniotwórczosc radu.
W lutym 1903 roku Piotr Curie odkrywa, ze
promieniotwórczosc indukowana (zwana przez
Rutherforda emanacja) zanika z czasem.
Byl to pierwszy kontakt z energia jadrowa!
21
Obrona pracy doktorskiej
11 maja 1903 roku, dziekan aprobuje rekopis pracy
doktorskiej Marii Curie. W czerwcu 1903 roku
Maria Curie broni prace doktorska Badanie
substancji radioaktywnych. Egzaminatorami sa
Gabriel Lippmann, Edmont Bounty i Henri Moissan.
Praca zostaje opublikowana w
  • Annales de Physique et de Chimie, Francja,
  • Chemical News, Anglia, red. Crookes.

22
The Nobel Prize in Physics 1903
"in recognition of the extraordinary services he
has rendered by his discovery of spontaneous
radioactivity"
"in recognition of the extraordinary services
they have rendered by their joint researches on
the radiation phenomena discovered by Professor
Henri Becquerel"
Antoine Henri Becquerel
Pierre Curie
Marie Curie, née Sklodowska
1/2 of the prize
1/4 of the prize
1/4 of the prize
http//nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_fact
s.html
23
http//nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_fact
s.html
24
  • Maria Curie juz wczesniej byla nominowana do
    Nagrody Nobla
  • 1901 Charles Bouchard, czlonek Szwedzkiej A. N.,
  • 1902 Charles Bouchard, Darboux i Warburg pytano
    24 osoby,
  • 1903 kandydatury Marii Curie nie przedstawil
    nikt. Skorzystano z wczesniejszej nominacji
    Boucharda z 1902. Lippmann, Darboux, Mascart i
    Poincare nominowali tylko Piotra Curie. Dlaczego?

Kandydature Marii Curie goraco popieral matematyk
Gustav Mittag-Leffler (czlonek Szwedzkiej A. N.,
oredownik uczonych kobiet), osoba bardzo wplywowa
w Komitecie Nagrody Nobla.
29 sierpnia 1903 roku Anders Jonas Angstroem
przedstawil Komitetowi Fizyki Nagrody Nobla
kandydatury Becquerela oraz Piotra i Marii Curie.
Kandydatury zostaly zaakceptowane. Chemicy
przekonali fizyków zeby byla to nagroda z fizyki.
Panstwo Curie nie przyjechali odebrac nagrody i
nie wyglosili odczytu Noblowskiego. Piotr Curie
czul sie zle. Nie chcial tez opuscic swoich
wykladów w Paryzu.
Dopiero wiosna 1905 roku Piotr wyglosil w
Sztokholmie ilustrowany pokazami wyklad
Noblowski. Wyklad byl planowany na lato 1904 roku
ale z powodu zlego stanu zdrowia Piotra nie odbyl
sie.
W owym czasie Nagroda Nobla nie miala jeszcze
prestizu. Fakt jej przyznania kobiecie nadal
nagrodzie rozglosu i zwiekszyl jej popularnosc.
http//nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_fact
s.html
25
Niepowodzenia i tragedie
  • 1898 Piotr nie otrzymal stanowiska kierownika
    katedry chemii fizycznej na Sorbonie (otrzymal
    Perrin).
  • 1902 wiosna Piotr nie zostal czlonkiem
    Francuskiej Akademii Nauk.
  • 1902 Piotr nie dostal stanowiska kierownika
    katedry krystalografii na Sorbonie.
  • 1903 Piotr odmówil staran o otrzymanie Legii
    Honorowej do czego namawial go dziekan wydzialu
    Paul Appell.
  • 14 maja 1902 smierc ojca Marii.
  • Sierpien 1903 Maria poronila w 5-tym miesiacu
    ciazy.
  • Piotr cierpi na czeste gwaltowne ataki bólów
    miesni.
  • Lekarze stwierdzaja u Marii zmiany gruzlicze w
    plucach.

26
Pomówmy o pieniadzach
  • 1892 mansarda, (20 franków miesiecznie).
  • 1895 dochody 600 franków miesiecznie trzy pensje
    nauczyciela, cztery pensje robotnika.
  • 1897 honorarium za artykul o wlasnosciach
    magnetycznych stali 1 500 franków.
  • 1898 nagroda Gegnera 3 800 franków (Maria nie
    poinformowana osobiscie).
  • 1899 stypendium Piotra 2 000 franków.
  • 1900 czynsz za mieszkanie na Bulwarze
    Kellermanna, 4020 franków rocznie.
  • 1900 dodatkowe zajecia Piotra w Ecole
    Polytechnique roczny dochód 2 500 franków.
  • 1903 nagroda La Cazea 10 000 franków.
  • 1903 Nagroda Nobla 150 000 koron, równowaznosc
    rocznej puli nagród Francuskiej A. N.
  • 1903 Nagroda Ozyrysa 60 000 franków.
  • Kilka niewielkich i nieregularnie przyznanych
    stypendiów i wsparc finansowych.

27
Pomówmy o pieniadzach
28
Pomówmy o pieniadzach
29
Zwrot ku domowi
W pierwszej polowie 1900 roku panstwo Curie
przeprowadzaja sie do domu na Bulwarze
Kellermanna 108 (poludnie Paryza). Zamieszkuje z
nimi ojciec Piotra. Czesto u nich bywaja Aime
Cotton, Paul Langevin, Andre Debierne, Charles
Edouard Guillaume, Georges Sagnac, Georges
Urbain, Perrinowie, studentki z Sevres. W latach
1898-1902 wyjazdy wakacyjne nad morze wizyty w
Polsce.
5 listopada 1903 roku Piotr I Maria Curie zostaja
uhonorowani medalem Humphreya Davyego
przyznawanym w Anglii corocznie za
najistotniejsze odkrycie w chemii. Piotr pojechal
do Londynu sam, gdyz Maria po poronieniu nie byla
w stanie wyjechac z Paryza. W grudniu 1903 roku
rzad finansuje budowe malego dwupokojowego
laboratorium Piotra i przyznaje trzy etaty. Piotr
Curie otrzymuje wreszcie Katedre Fizyki na
Sorbonie Maria zostaje kierownikiem
laboratorium. Dotychczas Maria pracowala
bezplatnie, mozna powiedziec bezprawnie. Od 1
listopada pensja Marii wynosi 2 400 franków
rocznie.
30
Zwrot ku domowi
Po otrzymaniu Nagrody Nobla malzenstwo Curie
zmniejszaja intensywnosci swej pracy. Czesto
wyjezdzaja wypoczywac do St. Remy, Port Blanc i
wiosek w poblizu Paryza.
Przyznanie Nagrody Nobla spowodowalo, ze
malzenstwo Curie stali sie bardzo popularni ale
odebralo im spokój konieczny do pracy.
6 grudnia 1904 roku przychodzi na swiat Ewa
Denise Curie.
Wzrasta liczba obowiazków Marii prowadzenie
domu, opieka nad dziecmi i laboratorium, wyklady.
Wiosna 1905 roku Piotr wyglasza w Sztokholmie
odkladany Wyklad Noblowski. Panstwo Curie wracaja
do Paryza bardzo zadowoleni.
1905 r. wakacje nad morzem w Normandii wraz
Helena i jej córka Hania obserwacja zacmienia
Slonca. Klopoty zdrowotne Piotra bola go nogi i
kregoslup, nie moze chodzic.
W 1905 roku Piotr zostaje czlonkiem Francuskiej
Akademii Nauk.
W 1906 roku Maria Curie publikuje rezultaty
10-cio miesiecznych badan nad polonem,
stwierdzajac, ze w ciagu 140 dni utracil on
polowe swojej aktywnosci. Prace Marii
zatytulowana O zmniejszaniu sie
promieniotwórczosci polonu z uplywem czasu
zreferowal wczesniej Piotr na posiedzeniu A. N..
31
Zwrot ku domowi
W latach 1904 -1906 podstawowymi zagadnieniami
dotyczacymi istoty promieniotwórczosci zajmuja
sie Rutherford, Soddy i Ramsay. W tych latach
aktywnosc naukowa Piotra i Marii Curie zmalala.
Stan zdrowia Piotra ulegl dalszemu pogorszeniu.
Dokuczaja mu bóle rak, pleców i kregoslupa. Nie
radzi sobie z popularnoscia jaka przyniosla mu
Nagroda Nobla.
Piotr Curie zajmuje sie zagadnieniami mniej
istotnymi. Bada
  • okresy rozpadu promieniotwórczego,
  • problemy zwiazane z helem,
  • radioaktywnosc wód mineralnych (z Laborde),
  • efekty dzialania radu na myszy i swinki morskie
    (z fizjologami).

Maria Curie wiecej czasu poswieca córkom.
Jednoczesnie zajmuje sie chemia preparatów
promieniotwórczych.
Piotr Curie powraca do interesujacych go w
mlodosci zjawisk paranormalnych. Uczestniczy w
seansach spirytystycznych Eusebia Palladino.
32
Smierc Piotra Curie
Dzien 19 kwietnia 1906 roku byl dniem pochmurnym,
wietrznym i dzdzystym. W poludnie po pracy w
laboratorium Piotr Curie poszedl na posiedzenie
czlonków Stowarzyszenia Profesorów Wydzialów
Scislych.
Tuz przed 1430 opuscil wraz z Perrinem
spotkanie, udajac sie do swego wydawcy
Gauthier-Villarsa. Wydawnictwo z powodu strajku
bylo zamkniete. Perrin poszedl do domu, a Piotr
postanowil wstapic do biblioteki instytutowej.
Wlasnie, kryjac sie pod rozpietym wielkim
parasolem, przechodzil przez jedno z
najruchliwszych, pelne dorozek, tramwajów,
samochodów, jezdzców na koniach i pieszych
skrzyzowan, gdy z mostu z hukiem wjechal olbrzymi
wóz ciagniety przez dwa perszerony zaladowany
szescioma tonami materialu na mundury wojskowe.
Piotr wpadl pod jednego perszerona, a lewe tylne
kolo wozu wjechalo mu na glowe miazdzac czaszke.
Piotr zginal na miejscu.
Do wypadku doszlo na skutek zlej pogody,
kiepskiej widocznosci, nieuwagi Piotra.
Niewatpliwie zamyslenie i choroba Piotra graly
tez role.
Naplywaja liczne kondolencje z Francji i
zagranicy.
Skromny pogrzeb z udzialem najblizszych odbyl sie
w Sceaux. Z Polski przybyli Bronia i Józef.
33
Smierc Piotra Curie
Maria Curie byla zdruzgotana smiercia Piotra.
Przez dlugi okres czasu nie mogla stlumic
rozpaczy i dojsc do równowagi psychicznej.
Dwa tygodnie po smierci meza, Maria rozpoczela
pisac osobisty dziennik bedacy rozmowa z martwym
mezem. Dziennik zostal udostepniony opinii
publicznej po blisko stu latach. Maria Curie
strzegla swej prywatnosci, zniszczyla wiele
osobistych listów. Biografowie zastanawiaja sie
dlaczego nie pozbyla sie tego intymnego
dokumentu. Spedza wiele godzin dziennie w pracy.
Rzad oferuje Marii Curie rente, której ona nie
przyjmuje.
13 maja 1906 roku Komisja Wydzialu Nauk Scislych
mianuje Marie Curie nastepczynia Piotra na
stanowisku kierownika laboratorium i badan
Wydzialu Nauk Uniwersytetu Paryskiego z pensja 10
000 franków rocznie. Tak wiec poproszono Marie o
pelnienie obowiazków Piotra ale bez jego tytulu i
Katedry. Kobieta w owych czasach nie mogla
piastowac takiego stanowiska.
34
Sama
Przez kilka lat po smierci Piotra Maria Curie nie
moze dojsc do siebie.
Oprócz zajec domowych prowadzi wyklady i badania,
zajmuje sie asystentami i uczniami, tworzy
laboratorium. W kazdy dzien powszedni o 755
wyjezdza do pracy. Pracuje w wakacje.
1907 przeprowadzka do domu w Sceaux. W ogrodzie
trapez, kólka gimnastyczne, lina. Dziadek,
Eugene, zartownis, tworzy ciepla atmosfere,
stanowi centralna postac domu. Zajmuje sie
wnuczkami, a w szczególnosci ulubiona Irena.
Wpaja jej liberalne zasady, zamilowanie do nauki,
podziw dla przyrody.
W opiece nad dziewczynkami pomagaja guwernantki z
Polski.
Maria stara sie stworzyc córkom najlepsze warunki
rozwoju. Uczy je obojetnosci na sprawy materialne
i wyrabia poczucie niezaleznosci. Jednoczesnie
nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo córkom
potrzebna jest jej obecnosc.
W latach 1907-1909, Maria Curie oraz
zaprzyjaznieni rodzice decyduja sie na
eksperyment edukacyjny. Zamiast posylac swoje
dzieci do liceum, rodzice sami nauczaja dzieci w
mieszkaniach prywatnych. Nauka odbywa sie przez
zabawe. Zwiekszony jest czas przeznaczony na
przedmioty scisle kosztem klasycznych. Dzieci
przebywaja na powietrzu, maja duzo cwiczen
fizycznych i zajec sportowych. Jean Perrin
prowadzi fizyke w laboratorium Sorbony, a Maria
Curie chemie w dawnym laboratorium Piotra w EPCI.
35
Sama
Filantrop Andrew Cornegie ofiarowuje Marii Curie
50 000 USD na badania i cele dydaktyczne.
Wakacyjne pobyty nad morzem z Langevinami i
Perrinami.
Maria Curie kontynuuje badania naukowe
  • Wraz z Debierne wyodrebnia dostateczna mase
    polonu do tego, zeby za pomoca badan
    spektroskopowych stwierdzic, ze jest to nowy
    pierwiastek.
  • 1907 r. okresla precyzyjnie mase atomowa radu na
    226.45 (wspólczesna 226.55).
  • 1908 r. zostaje profesorem zwyczajnym Sorbony.
  • 1908 r. wydaje Dziela Piotra Curie.
  • 1910 r. Traktat o promieniotwórczosci.
  • Wydaje Uklady pierwiastków promieniotwórczych i
    Tabele stalych promieniotwórczych.
  • 1910 r. odmawia przyjecia Legii Honorowej.
  • 1910 r. wspólnie z Debierne wydziela rad
    metaliczny z chlorku radu.

25 lutego 1910 roku umiera dziadek Curie w
rezultacie ostrego zapaleniu pluc. Jest to silny
wstrzas, zwlaszcza dla Ireny.
36
Nowa alchemia
Niedlugo po smierci tescia, Maria Curie, zwykle
ubrana skromnie na czarno, pojawia sie u Borelów
w jasnej sukni z róza przypieta do talii. To za
sprawa Paula Langevina. Ich dotychczasowe
przyjacielskie stosunki zamienily sie w romans.
Paul Langevin byl blyskotliwym wykladowca,
doskonalym naukowcem. Uczestniczyl w glównych
badaniach poczatku 20 wieku teorii wzglednosci,
mechaniki kwantowej i fizyki statystycznej. Podal
teorie magnetyzmu i ruchów Browna, zbudowal
sonar. Kojarzyl pozornie odlegle od siebie
zagadnienia. Bardzo go cenil Einstein.
Sciezki zyciowe Paula i Marii wielokrotnie sie
przecinaly. Mieszkali blisko siebie. Dzieci razem
sie bawily i czasem spedzaly wakacje. Paul uczyl
z Maria w Sevres.
Malzenstwo Langevina nie bylo udane, dochodzilo
do awantur i rekoczynów. Zona, Jeanne, ublizala
mu w obecnosci innych, wykradla jego
korespondencje od matki, miala pretensje, ze
zajmuje sie nauka a nie przemyslem. Paul czasem
cierpial na klopoty zoladkowe i wyczerpanie
nerwowe.
W lipcu 1910 roku Paul i Maria wynajeli
dwupokojowe mieszkanie, w którym sie spotykali.
Maria namawia Paula do separacji z zona.
Paul Langevin
Ma nadzieje na wspólne z nim zycie. W sierpniu
Jeanne przechwytuje list napisany przez Marie do
Paula. Grozi opublikowaniem listu w prasie.
Perrin podejmuje sie mediacji. Stara sie odwiezc
ja od tych zamiarów. Jeanne obiecuje spokój w
zamian za rozlake Paula i Marii. Dochodzi do
porozumienia stron.
We wrzesniu 1910 roku Maria Curie uczestniczy w
Miedzynarodowym Kongresie Radiologii i
Elektrycznosci w Brukseli, gdzie otrzymuje
zadanie przygotowania wzorca radu.
Jean Perrin
W Kongresie bierze tez udzial Langevin.
Jeanne uwaza, ze wspólny pobyt Paula i Marii w
Brukseli stanowi zlamanie umowy i znów rozpoczyna
szantaz. Z trescia listu zaznajamia kilka osób,
obiecuje tez zabic Marie Curie. Jean Perrin
zgorszony zachowaniem Jeanne przestaje angazowac
sie w konflikt i zabrania jej wstepu do swojego
domu.
37
Odrzucona
W 1910 roku Maria Curie posiadala duzy autorytet
naukowy. Byla laureatka Nagrody Nobla, czlonkiem
kilku akademii nauk (Szwecja, Holandia,
Czechoslowacja, Polska, Carska w Petersburgu,
Amerykanskie Towarzystwo Filozoficzne),
przewodniczyla Miedzynarodowej Komisji Wzorca
Radu.
Wobec takich osiagniec wysunieto kandydature
Marii Curie na czlonka Institut de France w
Akademii Nauk Scislych.
Rozpoczela sie ostra nagonka prasowa przeciwników
Marii Curie o skrajnych pogladach.
38
Skandal
Tymczasem konflikt pomiedzy Maria Curie a Jeanne
Langevin wkracza w nowa faze. Okolo Wielkanocy
1911 roku z mieszkania wynajmowanego przez Marie
i Paula ktos wykrada ich listy.
Dziennikarz Henri Burgeois, szwagier pani
Langevin, powiadamia Marie o posiadaniu tej
korespondencji. Sytuacja staje sie tragiczna.
Ujawnienia romansu moze miec konsekwencje nie
tylko dla Marii ale równiez dla jej córek.
Langevin boi sie kompromitacji Marii, a takze
ujawnienia szczególów ze swego zycia
malzenskiego.
Emil i Marguerite Borelowie naklaniaja Marie do
wyjazdu z nimi na konferencje do Genui. Maria
akceptuje propozycje zabiera tez córki. Wyjazd
pozwala jej nieco odpoczac psychicznie i
zdystansowac sie od spraw paryskich.
Po tym wyjezdzie zawiazuje sie bardzo bliska i
serdeczna przyjazn pomiedzy Maria i Borelami, a
Maria i Marguerite w szczególnosci. Borelowie sa
ludzmi o niezachwianych zasadach.
Langevin trzyma sie z dala od zony. Zamieszkuje u
Perrinów. Potem udaje sie na miesiac do Anglii
zabierajac ze saba dwóch synów. Wypoczywa z
Borelami nad morzem, nastepnie wyjezdza na
konferencje do Niemiec. Jeanne oskarza meza o
porzucenie. W rezultacie moze to doprowadzic do
ujawnienia tresci listów. Szantaz zmusza Paula do
ustepstw i konsekwencji finansowych.
Irena i Ewa spedzaja po raz pierwszy lato w
Polsce. Pobyt w Zakopanem, sanatorium Dluskich,
poziomki, borówki, lody, jazda konna, wycieczki z
matka w Tatry.
Maria Curie prowadzi badania nad szeregiem
promieniotwórczym polonu, udaje sie do Lejdy w
celu badania promieniotwórczosci w niskich
temperaturach, kontynuuje prace nad wzorcem radu,
planuje nowe laboratorium.
W koncu pazdziernika 1911 roku Maria Curie
uczestniczy w Pierwszej Konferencji Solvaya,
której przewodniczy Lorentz. Konferencja dotyczy
promieniotwórczosci i teorii kwantów. Maria nie
przedstawia referatu ale dyskutuje i zadaje
pytania.
39
Uczestnicy pierwszej Konferencji Solvaya w 1911
roku
Siedza (od lewej) Walther Nernst, Marcel
Brillouin, Ernest Solvay, Hendrik Lorentz, Emil
Warburg, Jean Baptiste Perrin, Wilhelm Wien,
Marie Curie i Henri Poincaré. Stoja (od lewej)
Robert Goldschmidt, Max Planck, Heinrich Rubens,
Arnold Sommerfeld, Frederick Lindemann, Maurice
de Broglie, Martin Knudsen, Friedrich Hasenöhrl,
Georges Hostelet, Edouard Herzen, James Hopwood
Jeans, Ernest Rutherford, Heike Kamerlingh Onnes,
Albert Einstein i Paul Langevin.
40
Skandal
Ernest Solvay, brukselski przedsiebiorca, chemik.
Zdobyl fortune na weglanie sodu. Walter Nernst
zwrócil jego uwage na zadziwiajace wyniki
ostatnich badan fizycznych. Solvay zdecydowal sie
finansowac miedzynarodowe konferencje stanowiace
forum osobistej wymiany pogladów wiodacych
badaczy. Konferencje gromadzily najwybitniejszych
uczonych owych czasów.
Po powrocie z Konferencji Maria Curie na szereg
miesiecy przerywa w prace naukowa.

41
Skandal
Po opublikowaniu listów nastepuje wzmozony atak
prasy i oblezenie domu w Sceaux. Borel daje Marii
miejsce w sluzbowym mieszkaniu na terenie Ecole
normale. Minister nalega zeby ja usunal ale Borel
nie ustepuje. Niektórzy znajomi odwracaja sie od
Marii Borelowie stoja twardo przy niej. Wspiera
ja Paderewski. Przyjezdzaja Józef i Bronia.
Appell, dziekan Wydzialu Nauk Scislych Sorbony
(ojciec Margueritte Borel), chce zwolnic Marie z
pracy na Sorbonie. Proponuje wyjazd do Polski.
Maria oswiadcza, ze jest Francuska i nigdzie nie
wyjedzie. Pod presja i nieugietym stanowiskiem
córki Appell ustepuje. Dzieki postawie znajomych
(Marguerite Borel i Henriette Perrin i innych)
niektórzy przeciwnicy Marii zmieniaja zdanie.
Sad orzeka separacje Langevinów z winy Paula.
29 grudnia 1911 Maria Curie trafia do szpitala.
Od lat cierpi na ostre dolegliwosci nerkowe.
W koncu grudnia LOeuvre odkrywa, ze drugie
imie Marii to Salomea ZYDÓWKA, CUDZOZIEMKA. W
srodowisku szanujacej sie burzuazji francuskiej
reputacja jej i córek byla nie do naprawienia.
42
7 listopada 1911 roku Komitet Nagrody Nobla
podejmuje wniosek o nadaniu Marii Curie drugiej
Nagrody, tym razem w dziedzinie chemii.
Osiagniecia uczonej sa tak znaczace, ze pozwalaja
przyznac tej samej osobie druga Nagrode Nobla.
Poparcie dla przyznania Nagrody wyrazili miedzy
innymi Perrin, Borel, Poincare, Rutherford,
Einstein.
Agencja Reutera donosi o tym fakcie natychmiast.
Prasa francuska na ten temat milczy.
Oczywiscie do Szwecji docieraja informacje o
wydarzeniach w które zamieszana jest Maria. Obawy
o skandal niepokoja Szwedzka Akademie Nauk. 5
listopada Komitet Noblowski zwraca sie z prosba
do Ambasady Szwedzkiej w Paryzu o informacje w
tej sprawie. Odpowiedzi przeslane 5 i 7 listopada
wystarczyly by przekonac sekretarza Szwedzkiej
Akademii, Carla Aurivilliusa, do przeprowadzenia
glosowania.
43
Wkrótce, 28 listopada 1911 roku po opublikowaniu
listów przez Terego i pojedynku Langevina,
Arrhenius wysyla do Marii Curie list w którym
wyraza opinie, ze lepiej bedzie jesli nie
przyjedzie ona do Sztokholmu. Nadmienia, ze gdyby
Akademia Szwedzka wiedziala o istnieniu listów i
miala podejrzenie ze sa one autentyczne, to z
duzym prawdopodobienstwem nie przyznalaby jej
Nagrody. Dlatego do czasu wyjasnienia spraw
osobistych Maria Curie nie powinna przyjezdzac do
Sztokholmu. Powinna takze zrezygnowac z przyjecia
Nagrody chyba do chwili gdy zarzuty okaza sie
bezpodstawne.
List ten przysporzyl Marii Curie wiele bólu.
Odpowiadajac na list Arrheniusa Maria Curie
stwierdza, ze nagroda zostala jej przyznana za
osiagniecia naukowe - odkrycie plonu i radu,
dlatego pozostaje bez zwiazku z jej zyciem
osobistym. Nie zamierza z niej zrezygnowac i
przyjedzie na uroczystosci. Gustaf
Mittag-Leffler, podobnie jak w 1903 roku jest po
stronie Marii Curie.
44
The Nobel Prize in Chemistry 1911
"in recognition of her services to the
advancement of chemistry by the discovery of the
elements radium and polonium, by the isolation of
radium and the study of the nature and compounds
of this remarkable element"
http//nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_fact
s.html
45
Rekonwalescencja
Pod koniec 1911 roku Maria Curie przeprowadza sie
do Paryza (Ile St. Louis, rue Quai de Bethune
36). Czesc stycznia 1912 roku spedza w zakladzie
Sióstr Rodziny Najswietszej Marii Panny. 19
lutego 1912 r. konsylium zlozone z trzech lekarzy
stwierdza u Marii Curie zmiany w okolicach
macicy, nerek i moczowodu. Przypuszcza sie, ze
przyczyna tych zmian byla wczesniejsza
bezobjawowa gruzlica. W marcu nastepuje
pogorszenie stanu. Dochodzi do zabiegu
chirurgicznego usuniecia zbliznowacen (strata
ok.. 10 kg wagi). Po operacji, Maria Curie
wyjezdza na wies, gdzie wynajmuje maly domek.
Potem przebywa w uzdrowisku leczac sie wodami
mineralnymi.
Maria Curie jest przekonana, ze umrze. Prosi
Georgea Gouya, przyjaciela Piotra, o pomoc w
realizacji swych polecen przedsmiertnych. W
ciagu pól roku nastepuja nawroty choroby. Urlop w
pracy, liczne wyjazdy na kuracje. Ciagle zmiany
miejsce pobytu (takze dlatego zeby uniknac
wscibskich). Wiekszosc wyjazdów w 1912 i 1913
odbywa pod zmienionym nazwiskiem. W okresie
nieobecnosci Marii Curie oddany asystent Andre
Debierne dba o laboratorium.
W koncu marca 1912 roku wzorzec radu zostaje
zaakceptowany. Dwa niezalezne wzorce, Marii Curie
i Stefana Meyera, byly identyczne.
Pod koniec lipca, Maria, uzywajac nazwiska
Sklodowska, wyjezdza do Anglii na zaproszenie
Herthy Ayrton. Córki przyjezdzaja pózniej, maja
angielska guwernantke, ucza sie jezyka. W Anglii
stan zdrowia Marii nie ulegl poprawie.
46
Rekonwalescencja
W 1913 roku Maria Curie czesciej pisze w listach
o pracy, a mniej o chorobie.
  • Wraz z Kamerlingh-Onnesem Maria Curie oglasza
    prace (rozpoczeta w 1911 roku) dotyczaca wplywu
    niskich temperatur na promieniotwórczosc cial.
  • 21 lutego zdeponowanie w Sevres wzorca radu.
  • W marcu wizyta w Paryzu Alberta Einsteina (z zona
    Mileva Malic) z cyklem wykladów.
  • Wycieczka w Alpy z Einsteinem uczestnicza Irena
    i Ewa oraz oraz Hans, syn Einsteina.
  • Na Konferencji Solvaya dotyczacej budowy materii
    Maria Curie wypowiada sie pochlebnie o
    niedocenianych jeszcze odkryciach Rutherforda i
    Bohra.
  • Listopad pobyt w Warszawie na otwarciu pracowni
    radiologicznej utworzonej na jej czesc.

Albert Einstein z zona Mileva Malic
We wrzesniu Maria Curie otrzymuje tytul doctora
honoris causa Uniwersytetu w Birmingham. Obecni
sa Hendrik Lorentz, lord Rayleigh, Niels Bohr,
James Jeans i inni.
47
W sluzbie Francji
1 sierpnia 1914 roku godz. 1545 Francja oglasza
mobilizacje. Wojna zastaje Marie Curie w Paryzu,
a jej córki w okolicach St. Malo (przebywaja tam
z Borelami i Perrinami). 3 wrzesnia 1914 roku,
Maria wraz z przedstawicielem rzadu, wywozi
pociagiem do Bordeaux drogocenne próbki radu,
traktowane jako dobro narodowe.
Maria Curie postanawia dzialac na rzecz Francji.
Maria Curie dokonuje wielu darowizn na cele
dobroczynne, pomoc dla Polski, dla zolnierzy
(podobno robila na drutach skarpetki), przytulki
dla ubogich. Pieniadze za ostatnia Nagrode Nobla
inwestuje we francuska pozyczke wojenna (pózniej
stracily wartosc).
Od wybitnego radiologa, doktora Antoine Beclere,
Maria Curie dowiaduje sie, ze w armii brakuje
aparatury do przeswietlen lub jest ona w
oplakanym stanie. W drugim tygodniu wojny
przystepuje do pracy w szpitalu uczac sie od
Beclere podstaw anatomii i badan radiologicznych.
Potem wiedze swa przekazuje ochotnikom, którymi w
wiekszosci przypadków sa uczeni. Maria Curie
widzi okrwawionych rannych przywozonych do
Paryza. Oburza ja lekcewazenie przez wojskowych
korzysci plynacych z diagnozowania przy
pomocy promieni X bezposrednio na froncie lub w
poblizu miejsca walki. Dziwi ja, ze armia posiada
aparature medyczna tylko w szpitalach polozonych
na tylach frontu. Przeswietlen dokonuje sie po
przewiezieniu rannych za linie frontu.
To rodzi mysl zorganizowania ruchomych jednostek
radiologicznych. Powstaje pierwszy samochód
radiologiczny, obslugiwany przez studentów Ecole
Normale i profesorów. Samochód zabiera niezbedny
sprzet (ok. 230 kg). We wrzesniu 1914 roku
spieszy on na pomoc zolnierzom odsylanych spod
Marny do paryskich szpitali.
48
W sluzbie Francji
Zdaniem Marii, wojskowa sluzba medyczna wymaga
reformy. Podobnego zdania jest M. E. Lavisse,
wywodzacy sie z kregów Sorbony, który (w
pazdzierniku 1914 roku) zalozyl prywatna
organizacje Patronage des blesses. Maria,
zachecana przez Emile Borela, nawiazuje kontakt z
Patronage. Zostaje dyrektorem technicznym do
spraw radiologii, dzieki czemu moze otrzymywac
fundusze na swe przedsiewziecia. Mniej wiecej w
tym czasie architekt Ewald ofiarowuje organizacji
swój prywatny samochód. Powstaje wiec drugi
pojazd rentgenowski wyposazony przez Patronage
des blesses i Union des femmes de France.
KOBIETA posiada sprzet jakiego nie ma
ARMIA! Teraz, Maria usiluje przekonac do swej
idei wojskowa sluzbe medyczna. Porucznik Jean
Danysz i major jego jednostki wyrazaja pozytywna
opinie o pomysle Marii. Ale decydenci sa innego
zdania. Dopiero po poparciu Ministra Wojny
Alexandra Milleranda (adwokat Marii podczas
sprawy Langevina), gen. Joffre wyraza zgode na
dzialalnosc Marii. Wciaz jednak Maria musi
walczyc z biurokracja wojskowa o zezwolenia
pozwalajace przebywac na linii frontu. W ciagu
wojny Maria Curie przebywala na ok. 30 odcinkach
frontu Amiens, Verdun, Ypres, Dunkierka, ...).
16 lipca 1916 roku Maria Curie otrzymuje prawo
jazdy upowazniajace do prowadzenia samochodów
ciezarowych.
Patronage des blesses dala Marii ok. 700 000
franków. Za te pieniadze
  • zakupiono 18 samochodów radiologicznych
    (przebadano w nich ok. 10 000 rannych),
  • powstalo 200 stalych placówek rentgenowskich,
    które obsluzyly one ponad 3 miliony przypadków
    urazów wsród francuskich zolnierzy.

49
W sluzbie Francji
Maria ksztalci kadry do obslugi placówek
rentgenowskich. W pazdzierniku 1916 otwiera kursy
pielegniarsko-techniczne dla kobiet. Odbylo sie
ok. 20 takich kursów kazdy trwal 6 tygodni
ukonczylo je ok. 150 osób. Na kursach tych uczyla
18 letnia Irena, która sama wczesniej ukonczyla
taki kurs.
Rentgenowskie pojazdy Marii Curie znal caly
front, a francuscy zolnierze nazywali je malymi
Curie. W 1915 roku rad wraca do Paryza. Od
1916 roku w Instytucie Radowym funkcjonuje
pracownia przygotowujaca ampulki radiologiczne. W
czasie wojny chorym robiono dozylne zastrzyki z
roztworu radu dla zmniejszenia krwawienia, a rad
i radon stosowano zewnetrznie w ampulkach do
zmiekczenia tkanki blizn.
Wiosna 1919 roku Maria Curie przy pomocy Ireny
prowadzila kurs radiologiczny dla grupy zolnierzy
amerykanskich, która czekala we Francji na wyjazd
do domu.
50
Po wojnie
Zwyciestwo panstw sprzymierzonych Maria Curie
uwaza za triumf demokracji nad tyrania.
Po skonczonych dzialaniach wojennych Maria Curie
wraca do przerwanych badan.
Zatrudnia w Instytucie Radowym Irene, która w
latach 1915, 1916 i 1917 zdala z wyróznieniem
egzaminy na Sorbonie, odpowiednio, z matematyki,
fizyki i chemii.
Maria Curie odmawia uczestnictwa w róznych
akcjach spoleczno-politycznych o charakterze
miedzynarodowym. Wyjatek stanowi udzielanie sie
(od roku 1922 do smierci) w Komitecie Wspólpracy
Intelektualnej Ligi Narodów. Celem Komitetu bylo
ujednolicenie symboliki i terminologii naukowej,
ustanowienie jednakowego formatu publikacji
naukowych i ich streszczen, wypracowanie
miedzynarodowej polityki stypendialnej oraz
spisanie praw autorskich uczonych i wynalazców.
7 lutego 1922 roku Maria Curie zostaje
czlonkiem Francuskiej Akademii Medycznej.
W 1920 roku, dzieki wsparciu barona Rothschilda,
powstaje fundacja na rzecz rozbudowy Instytutu
Radowego.
W 1923 roku McMillan wydaje autobiografie Marii
Curie. W dalszym ciagu Maria Curie przechodzi
klopoty zdrowotne, które usiluje ukryc. Cierpi na
reumatyzm i szumy w uszach. W 1920 roku lekarze
stwierdzaja u niej poczatki zacmy, czego
konsekwencja sa trzy operacje oczu w latach 1923
1924 i czwarta (pod nazwiskiem Carre) w roku
1930.
51
Wizyta w Ameryce
W maju 1920 roku wizyte Marii Curie sklada
amerykanska dziennikarka pism kobiecych, Maria
Mattigny Meloney (Missy). Meloney jest zdziwiona,
ze Maria nie jest czlonkiem A. N., nie posiada
Legii Honorowej i nie jest dobrze sytuowana.
Meloney postanawia zebrac 100 000 USD na zakup 1
g radu dla Marii Curie. Tworzy Fundusz im. Marii
Curie. Rozpoczyna bardzo skuteczna agitacje
prasowa. Meloney kreuje w Stanach sylwetke Marii
Curie jako wielkiej uczonej i skromnej kobiety
tragicznej wdowy, pelnej poswiecenia, oderwanej
od swiata materialnego, ubogiej o pieknej twarzy
i sylwetce bardzo opiekunczej w stosunku do
córek. Maloney rozpowszechnia jeszcze jeden
niebezpieczny mit, ze Maria Curie wynajdzie
lekarstwo na raka.
Maria Curie nie zauwazyla, ze Missy przesadza i
kreuje falszywy wizerunek jej osoby. Oprócz tego
Maria podtrzymywala sprzeczna z rzeczywistoscia
opinie o swoim ubóstwie posiadajac wlasne
laboratorium, byla w lepszej sytuacji niz wielu
profesorów francuskich. Z uplywem czasu do
laboratorium naplywaly pieniadze i dary z róznych
fundacji. Maria oprócz pensji profesorskiej
otrzymywala specjalna rente. Stac ja bylo na
zakup posiadlosci letniskowych w róznych
czesciach Francji. Nadzieje, jakie wiazala Maria
Curie z terapia radowa byly duze, ale nie tak
duze jak nadzieje Missy. Maria zamierzala
wykorzystac rad do badan podstawowych
Missy byla doskonala organizatorka (od maja 1920
do stycznia 1921 roku) zebrala 100 000 USD na
zakup 1 g radu. Maria Curie uprzedzila Missy, ze
nie bedzie uczestniczyc w pozyskiwaniu funduszy
na terenie USA, ale zrobi wszystko zeby
przyjechac i osobiscie odebrac dar.
Przed podróza, Maria Curie odpoczywa w poblizu
St. Tropez gdzie konczy ksiazke Radiologia i
wojna.
Prasa francuska podkresla znaczenie wizyty oraz
fakt, ze gram radu ma wreczyc prezydent USA.
52
Wizyta w Ameryce
28 kwietnia 1921 roku najwieksi dygnitarze
francuscy z prezydentem Aristide Briandem zebrali
sie w gmachu opery paryskiej na uroczystosci
zrganizowanej przez rektora Uniwersytetu Paula
Appella. Zebrani wysluchuja wypowiedzi Jeana
Perrina i innych uczonych na temat dokonan Marii
Curie.
Cudzoziemka i lowczyni mezów z okresu afery z
Langevinem odchodzi w zapomnienie, stajac sie
wspólczesna Joanna dArc.
4 maja Maria Curie z córkami i z Maria Meloney
opuszcza Cherbourg na statku Olympic udajac sie
na 7 tygodni do USA. W Nowym Jorku powitanie
przez tlum ludzi. Orkiestra gra hymny francuski,
amerykanski i polski.
53
Wizyta w Ameryce
20 maja byl kulminacyjnym dniem pobytu. Prezydent
Warren G. Harding wreczyl Marii Curie w Blekitnej
Sali Bialego Domu kluczyk do zielonej walizki, w
której znajdowala sie imitacja szkatulki z radem
(autentyczna, zabezpieczona byla przechowywana w
fabryce do chwili wyjazdu).
Odwiedzila liczne laboratoria, w tym laboratorium
Standard Chemical Company w Pittsburgu, gdzie jej
metoda wydzielano rad z kornotytu pochodzacego z
Kolorado. Podczas wyjazdu na Zachód Maria Curie z
córkami zwiedzila Chicago, Pittsburg, Wielki
Kanion, Niagare i Teksas.
Pobyt w USA byl bardzo owocny
  • Maria Curie zdobyla fundusze na laboratorium,
    nawiazala kontakty, które w przyszlosci mialy
    przyniesc wsparcie w postaci pieniedzy, sprzetu i
    stypendiów.
  • Przywiozla 1 g radu, pewna ilosc mezotoru i rudy
    o lacznej wartosci ponad 22 000 USD, a oprócz
    tego ponad 100 000 USD.

Duze wrazenie zrobily na Marii szkoly
amerykanskie polozone zwykle za miastem,
otoczone trawnikami, drzewami wyposazone w
nowoczesne lazienki i czyste sypialnie.
Podziwiala wigor dziewczat i barwnosc ich
strojów.
Podczas pobytu w USA Maria Curie czesto czula sie
bardzo zle. Czasami musiala skracac, a nawet
odwolywac niektóre spotkania. Bywaly sytuacje,
ze podczas spotkan zastepowaly ja córki,
przyjmujac w imieniu matki wyróznienia i
odbywajac konferencje prasowe.
25 czerwca koniec wizyty i powrót do Francji na
pokladzie Olympic.
54
Instytut Radowy
W 1909 roku, po wielu staraniach Marii Curie,
rozpoczyna sie budowa Instytutu Radowego. Sorbona
przyznaje dzialke pod budowe laboratorium do
badan fizycznych i chemicznych oraz 400 000
franków na jego wyposazenie. Kierowac
laboratorium ma Maria Curie. Instytut Pasteura
zobowiazuje sie sfinansowac budowe laboratorium
do badan nad zastosowaniami promieniotwórczosci w
lecznictwie (curie terapia). Profesor
medycyny, Claude Regaud, zostaje kierownikiem
tego laboratorium. Oba laboratoria wybudowane
obok siebie maja tworzyc Instytut Radowy.
Maria Curie doglada budowy Instytutu. Dopilnowuje
zeby pomieszczenia Instytutu byly przestronne i
mialy duze okna, zeby przy Instytucie istnial
ogród i bylo duzo zieleni. Oddanie do uzytku
Instytutu Radowego pod koniec lipca 1914 roku
zbieglo sie z wybuchem wojny. W pracy pojawia sie
jedynie Maria Curie i stary asystent z wada
serca.
Maria Curie kierowala olbrzymim instytutem
zlozonym z licznych pracowni fizycznych i
chemicznych, wiedzac wszystko o prowadzonych
badaniach. Otaczala troska pracowników.
Rozpoczynala prace zazwyczaj o 900. Wiekszosc
sil oddawala nauczaniu i sprawom organizacyjnym.
Sluzyla Instytutowi Radowemu z zapalem, oddaniem
i namietnoscia.
Sama odpowiadala na listy. Wtorki i piatki dni
przyjec poniedzialki i srody wyklady.
55
Instytut Radowy
Od poczatku w laboratorium pracowaly kobiety
(Ellen Gleditsch, Eva Ramstedt i Sybil Leslie).
Np. w 1931 w laboratorium bylo zatrudnionych 37
badaczy w tym 12 kobiet!. Margueritte Perey
zaczynala od mycia probówek, potem odkryla frans
i zostala 1-sza kobieta czlonkiem AN (51 lat po
odrzuceniu Marii Curie). W porównaniu z innymi
placówkami w laboratorium pracowalo wiecej
cudzoziemców (w jednym z lat 18).
W latach 20-tych Instytut Radowy byl symbolem
zmian jakie zachodzily w nauce francuskiej.
Otrzymywal dotacje prywatne, ksztalcil studentów.
W poblizu powstaly Instytuty Chemii, Fizyki (szef
Perrin), Matematyki i Fizyki Matematycznej (szef
Borel). Stopniowo zmniejsza sie rola
konserwatywnej Akademii Nauk i wzrasta znaczenie
mlodszej, dynamicznej grupy skupionej przy rue
Pierre Curie.
Pod energicznym kierownictwem Perrina i
politycznej pomocy Borela (1924 wybrany do Izby
Deputowanych) grupa ta zyskiwala coraz wieksza
kontrole nad finansowaniem badan.
Juz po smierci Marii, Perrinowi udalo sie
przeniesc wiekszosc srodków finansowych na cele
badawcze z A. N. do nowej instytucji CNRS (Centre
National de la Recherche Scientifique).
W latach 1919 1934 w laboratorium Marii Curie
opublikowano 483 prace naukowe (34 dyplomy i
doktoraty), z tego na Marie Curie przypadlo 31
publikacji. Prof. Regaud w swoim oddziale
prowadzil walke z rakiem droga leczenia i badan
naukowych. W latach 1919 1935 leczono w jego
laboratorium 8 319 chorych ponad 200 lekarzy z
róznych krajów odbylo praktyke.
56
Instytut Radowy w Warszawie
W 1911 roku Towarzystwo Naukowe Warszawskie czyni
Marie czlonkiem honorowym. W 1912 roku,
bezposrednio po skandalu z Langevinem, delegacja
polskich profesorów i intelektualistów pod
przewodnictwem Henryka Sienkiewicza przybywa do
Paryza w celu sklonienia namawia Marii do powrotu
do Polski i objecia kierownictwa pracowni
radiologicznej, która Towarzystwo Naukowe
Warszawskie zamierza zbudowac dla niej.
Propozycje Maria odrzuca gdyz zbliza sie do konca
budowa Instytutu Radowego w Paryzu. Musi takze
myslec o losie córek czujacych sie Francuzkami.
Proponuje wyslac do Warszawy dwóch swoich
najzdolniejszych polskich uczniów, Ludwika
Wertensteina (25 lat) i Kazimierza Danysza (28
lat), którzy za nia poprowadza placówke.
W listopadzie 1913 roku, Maria Curie przebywa w
Warszawie na otwarciu pracowni radiologicznej
utworzonej na jej czesc. Spotyka ja gorace
przyjecie. Pierwszy raz w zyciu wyklada w jezyku
polskim w Muzeum Przemyslu i Rolnictwa. Podczas
uroczystosci w Muzeum Przemyslu i Rolnictwa
spotyka Jadwige Sikorska.
W Warszawie Bronislawa Dluska i brat Józef czynia
starania prowadzace do zalozenia Towarzystwa
Instytutu Radowego i otrzymuja na Wawelskiej plac
pod jego budowe. Powoli naplywaja fundusze.
W 1925 roku w obecnosci Marii Curie polozony
zostaje kamien wegielny 1. cegla prezydent
Wojciechowski, 2. Maria Curie, 3. prezydent
Warszawy. Maria Curie zostaje zaproszona do
Józefa Pilsudskiego, którego zna z Francji. W
Teatrze Narodowym wita ja Kotarbinski. W
Paryzu w Instytucie Radowym ksztalca sie polskie
kadry dla Instytutu Radowego. Brakuje pieniedzy
w tym na zakup radu.
57
Instytut Radowy w Warszawie
Znów z pomoca przychodzi Meloney rozpoczynajac w
USA zbiórke pieniedzy, efektem której jest m. in.
1 zakup 1 g radu.
29 maja 1932 roku Maria Curie przyjezdza do
Warszawy na poswiecenie Instytutu Radowego. W
Instytucie pracuje tylko szpital. Brakuje srodków
na wykonczenie pracowni. Obecny jest prezydent
Ignacy Moscicki. Maria sadzi trzy drzewka od
siebie, od Meloney i od Michaliny Moscickiej
(aktualnie nieobecnej z powody ciezkiej choroby).
Byl to ostatni pobyt Marii Curie w Polsce.
58
Ostatnie lata
W latach dwudziestych powaga nazwiska Marii Curie
jest olbrzymia. Jej slowo lub obecnosc moze
doprowadzic do realizacji nie jednej sprawy.
Z róznych miejsc regularnie otrzymuje zaproszenia
na konferencje i wyklady, uroczystosci
uniwersyteckie, zwiedzanie laboratoriów.
Uczestniczy w kolejnych Konferencjach Solvaya.
Odbywa wizyty w wielu krajach (m. In. Wlochy,
Holandia, Anglia, Algeria). Odwiedza prezydenta
Masaryka w jego domku polozonym na wsi wsród
pól. Pod koniec lata 1926 roku w towarzystwie
Ireny prowadzi miesieczny cykl wykladów w Rio de
Janeiro plywanie po zatoce, spacery.
Tradycyjnie wakacje spedza w lArcouest. Tutaj
doborowe towarzystwo naukowców aktywnie spedza
czas na kapielach, spacerach i wycieczkach
lodziami na pobliskie wyspy. Prof. Seignobos jest
niekwestionowanym liderem grupy.
9 pazdziernika 1926 roku odbywa sie slub Ireny z
Fryderykiem Joliot. Maria, poczatkowo niechetna
Fryderykowi, z czasem przekonuje sie do niego.
Cztery razy w tygodniu je obiad z Irena i
Fryderykiem. Kolacje jada teraz kolacje z Ewa. Ta
przekazuje mamie liczne wiadomosci.
Wyklady w Kopenhadze.
Meloney rozpoczynajac w USA zbiórke pieniedzy na
zakup radu dla budowanego w Warszawie Instytutu
Radowego.
59
Ostatnie lata
W pazdzierniku 1929 roku Maria Curie odbywa druga
podróz do Ameryki. Kilka dni mieszka w Bialym
Domu u prezydenta Hoovera, z rak którego odbiera
dar kobiet amerykanskich w postaci czeku na
sfinansowanie zakupu grama radu (50 000 USD).
  • Otrzymuje szereg prezentów od fizyków
    galwanometry, ampulki z radonem (emanacja radu),
    okazy rzadkich mineralów.
  • Zwiedza Uniwersytet Sw. Wawrzynca, na którego
    frontonie widnieje jej posag.
  • Uczestniczy w jubileuszu Edisona z okazji 50.
    lecia zarówki.
  • Zwiedza liczne laboratoria, w tym General
    Electric.

26 grudnia 1929 roku w Paryzu odbywa sie
uroczyste posiedzenie A. N. z okazji 25. lecia
odkrycia radu. Rzad francuski przyznaje Marii
Curie nagrode narodowa dozywotnia pensje w
wysokosci 40 000 franków rocznie po smierci
Marii pensja ma przejsc na córki.
W 1931 roku Maria Curie wraz z Ewa przebywa w
Hiszpanii w przededniu wyborów przeksztalcajacych
monarchie w republike. Maria czuje sie bardzo
zle, ale jest podniecona tym co sie dzieje. Po
powrocie Maria Curie rozpoczyna pisac dzielo o
promieniotwórczosci.
Mimo lat spedzonych we Francji liczy po polsku. W
domu ma zwyczaj pracowac na podlodze otoczona
papierami, broszurami, suwakami.
60
Ostatnie dni
Maria Curie, pragnac zabezpieczyc przyszlosc
córkom, zapisala Ewie dom w Cavalaire, a Irenie w
lArcouest.
Nie ustaje w poszukiwaniu zródel finansowania
Instytutu Radowego w kraju i zagranica.
W styczniu 1934 roku Maria Curie przezywa
olbrzymia radosc z powodu odkrycia przez Irene i
Fryderyka sztucznej promieniotwórczosci.
Potem wyjezdza z Irena, Fryderykiem i ich 7.
letnia córka Helen w góry Sabaudii. Tu jezdzi na
lyzwach, odbywa spacery, oglada zachódu slonca
nad Mont Blanc.
Podczas Wielkanocy spedzanej w Cavaleire w
towarzystwie Broni, Maria Curie jest przeziebiona
i czuje sie bardzo zle.
W nastepnych dniach dochodzi do gwaltownego
spadku sil. Matka opiekuje sie Ewa. Lekarze widza
na zdjeciach rentgenowskich stare slady gruzlicy.
Radza wyjazd do sanatorium w Sancellemoz. Tutaj
szwajcarski lekarz nie stwierdza zmian
gruzliczych ale niedokrwistosc zlosliwa w
najwyzszym stopniu zaawansowania. Rozpoczyna sie
lag
About PowerShow.com